Ik schrijf niet meer elke week een verslag voor uw site. Dat red ik niet meer nu ik aan mijn 90^e levensjaar bezig ben. Maar ik begin het wel te missen. Ik moet toch maar weer eens iets in elkaar knutselen voor de website van uw kleine, maar gezellige clubje. Maar wat?

Een leuk in memoriam? Maar terwijl er voortduend vrienden en familieleden van me tussenuit knijpen, blijven de grote schakers nu even allemaal leven.

Eindelijk ontdek ik iets. Een poosje geleden bezweek ik voor een ebook -aanbieding van New in Chess: Max Euwe’s Best Games van Jan Timman. Ik was erin begonnen , maar heb het al snel terzijde gelegd. Voor mij te weinig over de persoon Euwe. Zoals de titel aangeeft: overwegend partijen. Geanalyseerd door Timman. Op zijn wijze: ongelofelijk uitvoerig en gedetailleerd. Geregeld ook te moeilijk voor mij. Ik heb het weggelegd met de gedachte ‘ Later maar, als ik meer tijd heb het nog maar eens proberen.’

Meer tijd? Dat is nu dus. Ik moet maar een reden verzinnen: In  november 2026 is hij precies 45 jaar geleden overleden. Is dat geen reden voor een herdenking? Dan is het ongeveer 80 jaar geleden dat hij wereldkampioen werd, na de zege op Aljechin. Nog een reden: Hij was mijn eerste leermeester, middels zijn boeken.

Toen ik 11 was zijn boekje voor kinderen: ‘Hoe oom Jan zijn neefje leerde schaken’. Toen ik 15 was het derde deel van de trilogie van Den Hertog-Euwe ‘ Praktische Schaaklessen’. Toen ik 20 was het abonnement op zijn ‘Losbladige Schaakberichten’ met vooral openingennieuws. En daarna natuurlijk veel deeltjes van zijn serie schaakopeningen, en nog later het fantastische boek Oordeel en plan.

Heb ik zelf nog herinneringen aan deze persoon?Niet veel. Toen ik zelf aan schaken op  clubniveau toe was, was Euwe’s topperiode al voorbij. Toch was hij nog steeds een autoriteit. En nog steeds ieder jaar kampioen van Nederland.

Ik heb hem een keer zien spelen in de Apollohal in Amsterdam,  in 1954, op bord 1 van het Nederlandse team, tegen Rusland. Dat werd remise, wat tegen een Rus in die tijd inmiddels een prestatie was, en zeker tegen een Bronstein,  die toen voor Rusland aan het 1^e bord zat. Er klonk dan ook een flink applaus uit het publiek. Ik las de volgende dag  in de krant ‘ … een luid applaus, waaruit blijkt dat onze ex-wereldkampioen (1935/37) inmiddels toch wat onderschat wordt.’  (een paar rondes eerder speelde Euwe op bord 1 al remise tegen Botwinnik, de toenmalige wereldkampioen)

Ook herinner ik me dat ik bij een kandidatentoernooi in 1956 in Amsterdam met ontzag waarnam hoe Euwe na afloop van een partij binnenkwam en zich staande  mengde in de postmortem-analyse van twee hem kennelijk bekende tegenstanders (topschakers!), die best met respect naar hem opkeken . (Euwe was een vrij lange man.) Ik stond er vlakbij. Ik kon verstaan wat hij zei . ‘ Ja dat heb ik ook wel eens gehad. In 1928!. Dat ging toen zo.’ Waarna hij met razende snelheid varianten op het bord toverde. Ik weet nog dat ik toen dacht: ‘Zo’n geheugen moet je dus hebben als je topschaker wil worden. Een partij van bijna 30 jaar eerder je herinneren in detail! Dat gaat mij dus niet lukken.

Ook herinner ik me dat hij simultaan in Amsterdam speelde en ik me had aangemeld. Ik speelde KoningsIndisch en een nieuwe variant die ik kort tevoren in de Losbladige Schaakberichten had aangetroffen. Wat een onnozelaar! Natuurlijk kende Euwe die variant en wist hoe die verder aan te pakken. Hij redigeerde die Losbladige Schaakberichten zelf! Ik wist het al gauw niet meer en gaf na 15 zetten op! Waar ieder ander in zo’n situatie zwijgend zijn neus opgetrokken zou hebben voor zo’n prutser, Euwe niet. Hij schudde me vriendelijk de hand, en zei  ‘Dankuwel mijnheer’.  

Ik begreep toen: Die Euwe was een heer. Hij had nooit ruzie. Deed nooit uit de hoogte. Dat schrijven veel bewonderaars. Hij was een gentleman. Niemand ontkende dat. Behalve ooit mijn oude buurvrouw in De Rijp. Zij was een vriendin van Euwe’s echtgenote. Ze vertelde dat ze destijds veel bij hen overhuis kwam. ‘ Ik vond die man van haar helemaal niet aardig.’ Ik heb wel eens nagedacht hoe dat gezeten moet hebben. Euwe had een waanzinnig druk bestaan. Van lange dagen bleef geen minuut onbenut. Van alles tegelijk: Artikelen schrijven, boeken schrijven, schaaktheorie bijhouden, wiskundestudie voltooien,  wiskundeles geven op een middelbare meisjesschool,  tot doctor promoveren in de wiskunde, schaaktoernooien winnen, en toch wat tijd vinden voor zijn drie dochters. Ik denk dat er niet meer in zat voor de vriendin van zjjn vrouw dan een goedendag en hij daarna gelijk doorstiefelde naar zijn werkkamer. Au travail!

Ik heb ten behoeve van dit en misschien mijn volgend artikel ook gelezen Max Euwe, de biografie, van Alexander Münninghoff. Ik wilde meer weten over de mens Euwe. In dat boek staat een uitvoerig interview met de moeder van …….  Jan Timman! Die heeft bij leraar Euwe in de klas gezeten. Hoezo niet aardig? Zij vertelt dat het onzin is om  te denken dat Euwe dat leraarschap in wiskunde op een meisjes-hbs er maar een beetje bij deed om te kunnen schaken. Zij vond hem een voorbeeldige leraar. Hij had een natuurlijk overwicht. Meisjes op zo’n school kunnen giechelen en geiten en vergeten op te letten. Euwe, vertelt moeder Timman, lachte wat mee, maakte een grapje, en de klas was weer aandachtig en stil.  Hij was nooit ziek, verzuimde nooit, en was altijd bereikbaar als een leerling problemen had, ook persoonlijke. En hij kon heel goed iets uitleggen. Meisjes, vond Euwe, hebben misschien wat minder belangstelling voor wiskunde dan voor talen, maar des te leuker om ze wiskunde  te onderwijzen. Leuk om te lezen. Zeker voor mij. Ik was ook een poosjs leraar op zo’n middelbare meisjesschool. Dat geiten en giechelen herken ik wel. Maar het was mijn leukste leraarperiode. Maar ik gaf geen wiskunde. Altijd jammer gevonden dan dat schooltype is afgeschaft.

Als bijna alle grote schakers kon hij al heel jong schaken. Hij kende de regels al toen hij 4 was. Zijn moeder was een fanatiek schaakster, en zijn ouders speelden vaak samen een potje. Maxje keek ernaar, en leerde het zo!  Als hij zes is, is hij al beter dan zijn ouders. Als hij acht is, wil hij niet meer met ze spelen. Hij is dan al te sterk. Op zijn 10^e is hij al te vinden in een schaakclub. Toch is schaken nog niet zijn belangrijkste hobby. Dat is voetbal! En dat heeft zijn hele leven zijn belangstelling  behouden. Maar in de laatste leerjaren van de HBS  gaat schaken op de eerste plaats komen. Zijn eerste toernooi speelt hij als 14 is. Daarna volgen er ontelbare. Met successen. Wat hem natuurlijk aanmoedigt. Schaken wordt dan zijn belangrijkste hobby. Al gauw treft hij de sterkere  Nederlanders. Maar Nederland is dan nog geen belangrijk schaakland. Dus het duurt lang voor hij tegen internationale sterke schakers ervaring kan opdoen.

Genoeg gebabbeld. Schaakpartijen laten zien. Uit zijn vroege jeugd heb ik geen partijen kunnen vinden. De vroegste dateert uit 1918. Euwe is dan17. Tegen Weenink bijv. , een sterke Nederlandse schaker. Die was inmiddels 26. Ooit 2^e geworden bij het Nederlands kampioenschap.

Als Euwe de kans gaat krijgen om sterke buitenlanders te ontmoeten worden er al gauw bijzondere prestaties zichtbaar:

Tegen Bogoljubov, een heel sterke schaker die 2x een match speelde om het wereld-kampioenschap, verloor Euwe met een minimaal verschil een match in 1928.

Een van die partijen verliep aldus:

Analyse-delen van Munninghoff

Maar ook al partijen tegen Reti, Alhechin, Grünfeld, Colle. Met geleidelijk aan steeds vaker mooiere resultaten,

 Tot slot  nog een aardige partij toen hij 19 was ,

Het grappige is dat Euwe hier de ‘moderne’ opening kiest. Zo noemdn ze dat toen. Uitgevonden door ene Reti. Dat is dus de opening van … Reti zelf!! Zijn nieuwe idee was: beide lopers fiancheteren en pas daarna het centrum proberen te bezetten. Euwe zoekt hem op op diens eigen terrein.

Wat gedachten van Timman benut.

Bij een volgende aflevering zal ik meer stellingen en partijen voor u live op de site zetten.

Zal wel lukken. Ik kan nu kiezen uit: 120 partijen bij Münninghoff, 80 bij Timman, 1600 in een internetbestand.

Uit dat laatste aantal moge blijken dat Euwe,die eigenlijk lang een amateur was die in zijn schoolvakantie aan toernooien deelnam toch onvoorstelbaar veel partijen heeft gespeeld.

WORDT VERVOLGD